Miesiąc: Październik 2016

Pełnienie funkcji członka zarządu w spółce prawa handlowego wiąże się z wieloraką i poważną odpowiedzialnością, także własnym majątkiem. Zawsze powtarzam, że wbrew pozorom nie każdy nadaje się do tej roli. To nie jest takie proste. A najgorsze, że mnóstwo ludzi decyduje się pełnić ww. funkcję pomimo braku świadomości o związanych z tym prawach, a zwłaszcza – obowiązkach. Dzisiejszy wpis powinien być przestrogą dla wszystkich, dla których nie jest jeszcze za późno. Bo będzie o odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej (pojęcie prawne), zwanej również odpowiedzialnością zarządu za zaległości podatkowe spółki. Naprawdę – o tym trzeba wiedzieć!

Odpowiedzialność podatkowa osoby trzeciej to instytucja prawa podatkowego, pozwalająca fiskusowi na odzyskanie nie zapłaconych przez spółkę kapitałową podatków (wraz z odsetkami, kosztami egzekucji i innymi świadczeniami ubocznymi), mimo że spółka nie posiada wystarczającego majątku, a często od dłuższego już czasu nie prowadzi działalności gospodarczej. Instytucja diabelnie skuteczna, bo wywinąć się z rąk komisarzy Urzędu Skarbowego, a później trybu egzekucji administracyjnej, jest niezwykle trudno.

Spotkałem się już z wieloma zszokowanymi i przestraszonymi zarazem osobami, które przychodzą po pomoc w sprawie postępowania podatkowego o orzeczenie ich solidarnej odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki. Często są to osoby, które członkami zarządu jakiejś spółki z ograniczoną odpowiedzialnością czy akcyjnej były ładne kilka lat temu. I nic o obecnej działalności spółki nie wiedzą. Są też takie, które co prawda formalnie nadal są członkami zarządu spółki, ale spółka ta nie prowadzi działalności i ma długi, a istnieje tylko na papierze, bo nikt nie zajął się jej likwidacją czy też upadłością. Osoby te, myśląc zdroworozsądkowo, nie widzą związku między sobą a zapomnianą rolą w spółce. Rzeczywiście, to stare dzieje i wydawać by się mogło, że zamknięty rozdział w ich życiu.

Tak jednak nie jest. Gdy spółka kapitałowa (również spółka w organizacji) ma zaległości podatkowe, których nie udało się ściągnąć w drodze egzekucji z majątku spółki, aktualny dla pracowników Urzędu Skarbowego staje się temat pociągnięcia do solidarnej odpowiedzialności członków jej zarządu. Również byłych członków. Pozwala im na to Ordynacja podatkowa i instytucja odpowiedzialności osób trzecich.

Jakie są warunki wymagane do wydania decyzji o odpowiedzialności?

  1. egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna, a równocześnie
  2. nie zachodzą tzw. przesłanki egzoneracyjne, a więc zwalniające członka zarządu z odpowiedzialności – takie jak zgłoszenie we właściwym czasie wniosku o ogłoszenie upadłości spółki lub otwarcie postępowania restrukturyzacyjnego, ewentualnie brak winy w niezgłoszeniu wniosku o ogłoszenie upadłości lub wskazanie majątku spółki, który pozwoli na zaspokojenie zaległości podatkowych w znacznej części.

Jak więc widzisz, jeżeli majątek spółki nie wystarcza na pokrycie jej zaległości podatkowych, a członek zarządu nie postarał się we właściwym czasie o uczynienie zadość przepisom uchwalonym na wypadek złej sytuacji ekonomicznej spółki – może on odpowiadać za jej długi podatkowe całym swoim majątkiem, solidarnie z innymi członkami zarządu i spółką.

Odpowiedzialność ta dotyczy w zasadzie zaległości, których termin płatności upływał w czasie pełnienia funkcji w zarządzie. Ale w przypadku zlikwidowanej spółki odpowiedzialność może obejmować również zaległości powstałe nawet po dokonanej likwidacji, i dotyczyć nie tylko osób pełniących rolę ostatniego zarządu, ale też likwidatorów.

Za zaległości podatkowe spółki kapitałowej w organizacji odpowiada jej zarząd, a w razie jego braku pełnomocnik, a nawet wspólnicy (gdy brak pełnomocnika). Widzisz więc, że odpowiedzialność podatkowa osoby trzeciej zatacza szerokie kręgi i ma tylko jeden cel – odzyskać należność Skarbu Państwa, mniejsza o to, od kogo. Byle skutecznie. I ta skuteczność potrafi zaboleć, zwłaszcza że często chodzi o znaczące kwoty, rzędu setek tysięcy złotych.

Argumentem na korzyść członka zarządu nie jest nawet to, że w spółce kto inny zajmował się podatkami – zwykle księgowa lub po prostu inny członek zarządu. Orzecznictwo sądów powszechnie akceptuje bowiem pogląd, że podział obowiązków pomiędzy członków zarządu ma wyłącznie wewnętrzny charakter i nie rodzi skutków na zewnątrz, w tym w ramach odpowiedzialności. Nie tylko odpowiedzialności zarządu za zaległości podatkowe spółki.

Z mojego doświadczenia mogę Cię zapewnić, że Urzędy Skarbowe w przypadku bezskutecznej egzekucji z majątku spółki automatycznie prowadzą postępowania przeciwko członkom zarządu. I pilnują, by sprawa nie uległa przedawnieniu. Gdy dowiadujesz się o wszczęciu postępowania, ono zwykle trwa już od ładnych kilku lat w zaciszu urzędniczego gabinetu, gdzie zbierane są dowody i wykazywana bezskuteczność egzekucji ze spółki.

Wspomniałem o przedawnieniu, co mogło Cię zainteresować. Otóż nie można wydać decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej, jeżeli minęło 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego w którym powstała zaległość podatkowa spółki. A zaległość powstaje, gdy upłynął termin płatności danego podatku.

Jaka lekcja płynie z dzisiejszego wpisu? Co powinieneś zapamiętać? Jeżeli zamierzasz zostać członkiem zarządu spółki kapitałowej – poznaj swoje obowiązki (prawa nie są aż tak istotne). Możesz zacząć od lektury tego bloga, i oczywiście Kodeksu spółek handlowych oraz kilku innych podstawowych ustaw. A jeżeli spółka będzie miała się źle, choćby wydawało się, że jeszcze stanie na nogi – upewnij się, że nie zachodzą podstawy do ogłoszenia jej upadłości. Bo jeżeli tak będzie, to Twoim obowiązkiem jest złożenie wniosku na czas. Brak wniosku może skutkować Twoją odpowiedzialnością podatkową za długi spółki. Ona pojawi się za kilka lat, gdy już o sprawie zapomnisz… Więc lepiej nie zapomnij o tym wpisie.

Oby pozostał tylko ciekawostką prawniczą, tego Ci życzę! 🙂

Blog, który właśnie czytasz, poświęcony jest przede wszystkim spółkom prawa handlowego, wpisywanym do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego (KRS). Jednakże taka forma prowadzenia działalności gospodarczej zazwyczaj spotykana jest w przypadku większych przedsięwzięć biznesowych, czy też stosowana przez przedsiębiorców bardziej doświadczonych, chcących mieć wpływ na zakres swojej odpowiedzialności za zobowiązania firmy. Trzeba bowiem jasno powiedzieć, że spółki handlowe mają swoje plusy i minusy. Tak samo jak działalność gospodarcza wykonywana przez osobę fizyczną, potocznie określana jako jednoosobowa działalność gospodarcza. I dla wielu ta ostatnia jest optymalna. Sam prowadzę swoją działalność zawodową – kancelarię radcowską – w formie działalności gospodarczej zarejestrowanej w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (CEIDG). Dziś chciałbym Ci krótko przedstawić, jakie są cechy takiej formy prowadzenia działalności. Żebyś mógł się przekonać, czy to coś dla Ciebie, czy może lepiej od razu sięgnąć po spółkę handlową i wypłynąć z nią na szerokie wody.

Oto najważniejsze cechy działalności gospodarczej wykonywanej przez osobę fizyczną:

1. uproszczona i szybsza procedura rejestracji – działalność rejestrujesz w CEIDG – fizycznie w urzędzie lub za pośrednictwem internetu (używając darmowej i publicznej platformy ePUAP). Osobiście wszystkim i wszędzie polecam zgłoszenie działalności online, z którego sam skorzystałem. Rejestracja w każdym przypadku jest całkowicie darmowa. Po złożeniu wniosku organ administracji już sam, z urzędu, uzyskuje dla Ciebie NIP i REGON. Samodzielnie musisz tylko zarejestrować się jako podatnik VAT i zgłosić do ubezpieczeń społecznych w ZUS. Natomiast działalność możesz zacząć wykonywać już w dniu złożenia wniosku do rejestru!

2. uproszczona rachunkowość – co do zasady zamiast pełnej rachunkowości i obowiązku sporządzania sprawozdań finansowych (a czasami wręcz poddawania ich badaniu przez biegłych rewidentów) stosuje się znacznie prostszą księgę przychodów i rozchodów. Przedsiębiorca wykonujący działalność w tej formie dysponuje też dużą swobodą co do wyboru formy opodatkowania.

3. oszczędność pieniędzy – począwszy od darmowej rejestracji działalności, przez brak kosztownych wniosków do KRS i ogłoszeń w Monitorze Sądowym i Gospodarczym, na tańszej księgowości kończąc.

4. brak wymogu minimalnego kapitału – nikt Cię nie zapyta, jakimi środkami dysponujesz na starcie. Możesz zacząć niemalże z niczym, o ile masz dobry pomysł i wiesz, jak go zrealizować. Albowiem kapitał zakładowy i wymogi w tym zakresie to domena spółek prawa handlowego.

5. samodzielna reprezentacja firmy – nie ma zarządu, jesteś tylko Ty – przedsiębiorca, właściciel, kapitan i sternik. Ty = firma. Sam podejmujesz wszystkie decyzje i podpisujesz wszelkie umowy. Oczywiście możesz korzystać z pełnomocników, ale co do zasady to Ty reprezentujesz swój biznes.

6. łatwość prowadzenia firmy – bez ograniczeń określonych w przepisach Kodeksu spółek handlowych, bez konieczności powoływania innych osób do organów spółki, zwoływania zgromadzeń wspólników etc.

Wszystkie powyższe cechy działalności gospodarczej osoby fizycznej brzmią naprawdę fajnie i kuszą, prawda? Jest jednak jeszcze jedna, bardzo istotna cecha, która nieco ten obraz psuje. Mam na myśli pełną odpowiedzialność własnym majątkiem za wszelkie zobowiązania firmy. Pamiętasz punkt 5 powyżej, gdzie pisałem, że Ty = firma? Tak jest również na gruncie majątkowym. Portfel firmy to Twój portfel. A często również Twojego małżonka (chyba że zawarliście majątkową umowę małżeńską, tzw. intercyzę). Dlatego właśnie bardziej ryzykowne przedsięwzięcia biznesowe, czy też po prostu działalność w większej skali, organizuje się zwykle w formie spółek handlowych, gdzie odpowiedzialność właścicieli spółki można znacząco ograniczyć.

Czy ta ostatnia cecha powinna Cię powstrzymywać przed zostaniem jednoosobową firmą? Absolutnie nie. Rozsądnie prowadzona działalność, czy też działalność ubezpieczona, świetnie poradzi sobie na rynku właśnie w tej formie. I pozwoli wykorzystać plusy wszystkich pozostałych, wyżej opisanych cech, tej formy działalności gospodarczej. Jednak najbezpieczniej zawsze poradzić się specjalisty, który doradzi optymalną formę prowadzenia działalności, dopasowaną do Ciebie i Twoich biznesowych planów. Twój radca prawny z pewnością może Ci w tym pomóc.

Na marginesie, działalność gospodarczą – gdy przyjdzie na to czas – można zawsze przekształcić w spółkę kapitałową. Jeżeli więc Twój biznes pięknie się rozrośnie, będziesz mógł dostosować jego formę prawną do nowych okoliczności życia firmy.

Pozdrawiam serdecznie!

PS Tutaj przeczytasz o obowiązkach dot. oznaczania pism w działalności gospodarczej (także tej rejestrowanej w CEIDG).